سوءمدیریت: یکی دیگر از اسباب بخل، سوء مدیریت است. اگر کسی مهارت لازم را برای هماهنگی بین دخل و خرج در زندگی نداشته باشد این مدیریت نابهنجار منجر به بخل می­شود؛ زیرا هزینه­ های زندگی اش بالاتر از توان مالی و در آمد اوست،و برای پاسخگویی به این هزینه ها به خودداری از کمک کردن به دیگران رو می­آورد.

طول آرزو: اگر انسانی برای آینده اش آرزو های واهی، غیر واقع بینانه ، دروغ و طولانی درست کند، برای دستیابی به آن  آرزو ها به دنبال جمع آوری مال و تکثیر آن می­رود و برای آنکه حتما به آرزوهایش برسد چیزی از اموالش را به کسی نمی­بخشد.

خدای متعال به بندگانش می­فرماید: « تو به دیگران بخشش کن من نیز به تو بخشش می­کنم»اما انسان بخیل گمان می­کند که اگر به دیگران چیزی بدهد دیگر آن را نخواهد داشت و از دستش می­رود. درواقع معتقد است که خداوند عطای او را جبران نمیکند.

هر سال هنگام درو، سهم زیادی برای فقرا کنار می­گذاشت. یک سال گندم ها را درو کرده بود اما هر چه منتظر مانده بود تا بادی بوزد که بتواند به‌وسیله­ی آن گندم ها را از کاه جدا کرده و سهم فقرا را به آنها برساند بادی وزیدن نگرفت و موفق به آن کار نشد. یک روز عصر در راه رسیدن به منزل، یکی از فقرا او را دید و به او گفت: محمد کاظم! سهم ما را فراموش نکن! این جمله در دلش آشوبی به پا کرد چرا که هر سال قبل از آنکه فقیری به او رو بزند سهم آنها را عطا  می­کرد. از این رو تصمیم گرفت تا دوباره به صحرا برگردد و به هر زحمتی که می­شود گندم آن فقیر را از کاه جدا کرده و به او برساند. پس از آنکه گندم او را تفکیک ­می­کند به طرف منزل آن فقیر باز می­گردد. در مسیر برگشت به امام زاده ای می رسد و مدتی را برای رفع خستگی بر روی سکوی آن امام زاده می­نشیند و حمد و سوره ای می­خواند. در همین حال بود که مورد لطف قرار گرفته و دو نفر را از دور می­بیند که به طرف او می­آیند.اما آنها را نمی شناسد. آنها داخل امام زاده می­شوند و حمد و سوره ای می­خوانند و بعد به کربلایی می­گویند: تو هم حمد و سوره ای بخوان! او پاسخ می­دهد: من حمد و سوره و زیارت نامه خوانده ام.  آنها   می‌گویند: دو مرتبه بخوان!  و او پاسخ می­دهد: من سواد ندارم! آن دو نفر می­فرمایند: باید بتوانی بخوانی! و آقا دست مبارکشان را روی سینه­ی او گذارده و فشار اندکی دادند  و با همین دست مبارک بود که تمام قرآن با علوم و اسرار آن به یکباره به سینه­ی «کربلایی کاظم» منتقل شد.

جوانمردی را در جنگ تاتار جراحتی هولناک رسید. کسی گفت فلان بازرگان نوشدارو دارد. گویند آن بازرگان به بخل معروف بود.

گر به جای نانش اندر سفره بودی آفتاب           تا قیامت روز روشن کس ندیدی در جهان

جوانمرد گفت اگر خواهم، معلوم نیست که دارو دهد یا ندهد وگر دهد، منفعت کند یا نکند. باری خواستن از او زهر کشنده است.

هرچه از دونان به منّت خواستی        در تن افزودی و از جان کاستی

(گلستان سعدی.با تصرف و تلخیص)

انسان بخیل نه تنها خودش استفاده نمی­کند بلکه مانع استفاده­­ی دیگران بوده و امساک  بی جا دارد و دیگران را هم محروم می­نماید. برای مثال اگر کسی از انسان بخیل مالی را قرض بخواهد -نه هدیه-، انسان بخیل قرض نمی­دهد و برای توجیه کار خود به دروغ گفتن و کارهای حرام دیگر روی می­آورد.

انسان بخیل توانایی ندارد به دیگران مشاوره­ی صحیح بدهد. این خصیصه از طرفی دستوری است برای دیگران  که در برای  مشورت کردن به انسان های بخیل مراجعه نکنند. زیرا شخص بخیل درک سالمی ندارد و ذهنش مشوّش است و با این وجود چگونه می­تواند به دیگران مشورت بدهد.از طرف دیگر با توجه به آیه 268 سوره­ی بقره که می فرماید:« الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْر» انسان را به این نکته رهنمون می‌سازد که نتیجه­ی مشورت با بخیل وعده­ی فقر است چون انسان بخیل به خاطر بخلش در هنگام مشورت مانع از انفاق دیگران شده و به شخص مقابل وعده­ی فقر    می­دهد و می­گوید: اگر انفاق کنی فقیر خواهی شد! پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:«با انسان بخیل مشورت نکن! پس همانا او شما را از هدفتان باز می دارد.»

انسان بخیل« منّاعٌ للخیر» است یعنی در موارد بسیاری از کار خیر جلوگیری می کند. قرآن کریم در آیه‌ی 12 از سوره­ی قلم می­فرماید:« مَّنَّاعٍ لِّلْخَیرْ مُعْتَدٍ أَثِیم». این رفتار انسان ریشه در بخل اودارد زیرا که  انسان بخیل است که از انجام بسیاری از کار ها جلوگیری می­کند.

****

نادان که بخل می کند و گنج می نهد      مزدور دشمنست تو بر دوستان فشان

(سعدی)

بخل باعث می شود تا انسان برای توجیه این صفت زشت خود مرتکب گناهان کبیره ای چون غیبت و دروغ می­گردد و برای آنکه دعوت نکردن دیگران را توجیه کند به غیبت کردن از آنها روی می­آورد و عیب های آنان را بیان می‌کند. اگر چه که ممکن است آن شخص عیبی هم داشته باشد اما ریشه­ی این رفتار، بخلی است که درون بخیل نفوذ کرده است.

وجود بخل در انسان باعث قطع رحم خواهد شد، چرا که شخص بخیل سعی می کند نه خودش به دیدن اقوام برود و نه دیگران به دیدن او آیند و به این ترتیب از سهیم شدن دیگران در نعمتهای زندگی‌اش جلوگیری می­کند و همین رویه است که گاهی موجب ایجاد اختلاف بین زوجین می­شود. البته عامل جدایی از اقوام منحصر در بخل هم نیست. در حدیثی از معصوم‌(ع) می‌خوانیم: «انسان بخیل به هیچ وجه  فکر و آرزوی صله رحم را نکند حتی طمعی برای صله رحم نداشته باشد، چرا که در مقام عمل او به هیچ وجه صله رحم نمی­کند.»